https://thuviensach.vn

MIKHAIL

PRISVIN

(1873 — 1954)

Lời người dịch
Mikhail Prisvin là một trong những nhà văn Nga viết về thiên nhiên nổi
tiếng nhất. K. Paustovski, tác giả Bông hồng vàng rất quen thuộc với độc

https://thuviensach.vn

giả Việt Nam đã viết về ông: “Nếu như thiên nhiên có thể cảm thấy sự biết
ơn đối với con người vì con người đã đi sâu vào đời sống bí ẩn của thiên
nhiên và ca ngợi vẻ đẹp của nó, thì trước hết sự biết ơn đó phải dành cho
Mikhail Prisvin”.
Về M. Prisvin, xin đọc bài của K. Paustovski ở cuối sách, ở đây chỉ ghi lại
mấy nét tiểu sử của nhà văn.
Mikhail Mikhailovitr Prisvin (Михаил Михайлович Пришвин) sinh ngày
4 tháng 2 năm 1873 tại trang ấp Khrusevo (Хрущево) gần thành phố Eles
(Елец), tỉnh Orlovskaia (Орловская губерния), miền Trung nước Nga, trong
một gia đình ban đầu khá sung túc nhờ thừa kế tài sản của ông nội giàu có
nhưng sau bị phá sản vì người bố ham mê săn bắn, cờ bạc. Thuở nhỏ ông
học ở trường trung học Eles nhưng bị đuổi học vì “xung đột với thầy giáo”
– ông thầy này về sau cũng là một nhà văn khá nổi tiếng và trở thành bạn
đồng chí hướng của Prisvin. Sau khi học qua các trường Trung học Tiumen,
Cao đẳng Bách khoa Riga, năm 1902, ông tốt nghiệp kĩ sư Nông học Đại
học Tổng hợp Leipzig (Đức), làm việc ở nhiều vùng nông thôn Nga, xuất
bản một số cuốn sách và bài viết về nông nghiệp. Từ năm 1905, ông bắt đầu
bước vào nghề báo chí, năm 1906 in truyện ngắn đầu tay Sasok (Сашок), từ
đó M. Prisvin lần lượt cho ra đời những cuốn sách tạo nên tên tuổi của ông
trong làng văn nước Nga như Ở xứ sở những con chim không sợ hãi (В
краю непуганых птиц, 1907), Bên những bức tường của thành phố vô hình
(У стен града невидимого, 1909), Adam và Eva (Адам и Ева, 1909), Aral
đen (Черный Арал, 1910)... Năm 1912 - 1914, xuất bản bộ Tuyển tập tác
phẩm đầu tiên của M. Prisvin gồm ba tập.
Trong thời gian Thế chiến thứ nhất, M. Prisvin làm phóng viên chiến
tranh, sau đó làm nghề dạy học ở Smolensina (Смоленщина). Năm 1925,
ông viết Những nguồn mạch Berendei (Родники Берендея) mà năm 1935,
được bổ sung in lại với tên mới Lịch thiên nhiên (Календарь природы). Từ
năm 1927 đến 1930, nhà văn xuất bản bộ mới Tuyển tập tác phẩm gồm bảy
tập với lời giới thiệu của M. Gorki. 1933 là năm ra đời một trong những tác
phẩm hay nhất của Prisvin Nhân sâm (Женьшень). Năm 1940, ông viết

https://thuviensach.vn

trường ca bằng văn xuôi Phaselia (Фацелия) và tập tiểu phẩm trữ tình –
triết học Giọt rừng (Лесная капель), cả hai được xuất bản năm 1943. Sau
Thế chiến II, những tác phẩm đáng chú ý của M. Prisvin có thể kể Kho mặt
trời (Кладовая солнца, 1945), Câu chuyện của thời đại chúng ta (Повесть
нашего времени, 1946), Rừng thông cao vút (Корабельная чаща, 1954),
Đôi mắt của đất (Глаза земли, 1957), v. v…
Nhà văn qua đời ngày 16 tháng 1 năm 1954 tại Moskva.
Tên của ông được đặt cho nhiều đường phố ở các địa phương khác nhau
của nước Nga.

https://thuviensach.vn

Lời tác giả
Thuở xưa khi còn là những đứa trẻ hiếu kì, chúng tôi thường hay đập vỡ
đồ chơi của mình cũng như bất cứ thứ quà tặng nào, thậm chí cả đồng hồ,
để biết được bên trong có những gì. Rồi ở trường, người ta cũng dạy chúng
tôi cách ứng xử với thiên nhiên như thế: được dẫn ra ngoài cánh đồng, mỗi
người hái một bông hoa rồi bứt cánh để đếm xem hoa có bao nhiêu cánh,
bao nhiêu nhuỵ, đài hoa kết cấu ra sao v.v... Nói chung, sự thể xảy ra với
bông hoa cũng hệt như với những đồ chơi thời thơ bé: hình dạng bị dập nát,
xé nhỏ - và không còn cả bông hoa cũng chẳng còn cả đồ chơi nữa.
Còn bây giờ thì chúng tôi học thiên nhiên không chỉ không phá hỏng hình
ảnh của bông hoa đá sống động(1) mà ngược lại còn làm giàu cho thiên nhiên
những hình ảnh mang tính người của mình.
Chính tôi cũng đã học được điều đó trong quá trình ghi chép viết lách. Và
thế là Giọt rừng của tôi ra đời như một trải nghiệm nghiên cứu đầy chất thơ
cái thiên nhiên được hiểu trong sự hoà hợp với con người sống trong nó và
tạo ra nó.

https://thuviensach.vn

Mùa xuân ánh sáng
Đối với những nhà sinh vật khí hậu học

(2)

chúng tôi quen quan sát sự đổi

thay của các hiện tượng thiên nhiên từ ngày này qua ngày khác, thì mùa
xuân bắt đầu bằng sự gia tăng ánh sáng, khi trong dân gian nói dường như
những con gấu ngủ đông trở mình trong hang thì lúc đó mặt trời bắt dầu
chuyển sang ngày hạ; và mặc dù mùa đông vẫn còn rét ngọt, dân Zigan(3) đã
bán đi những chiếc áo choàng ấm áp của mình.

Tháng giêng, tháng hai và đầu tháng ba đều là mùa xuân ánh sáng. Trong
thành phố lớn, những phiến mây dày giống như những tảng băng trôi trên
bầu trời có thể nhìn thấy rõ nhất ở phía trên những tòa nhà đá. Thời gian
này, tôi miệt mài làm việc trong thành phố, như một gã bủn xỉn cố tích cóp
từng đồng rúp một; và sau khi cãi vã với đủ tất cả mọi người vì chuyện tiền
nong, cuối cùng tôi cũng có thể đến cái nơi mà tôi không thể kiếm được tiền,
tôi cảm thấy thật hạnh phúc. Vâng, hạnh phúc là người có thể bắt gặp thời
khắc khởi đầu mùa xuân của ánh sáng trong thành phố và sau đó lại được
gặp nơi thiên nhiên mùa xuân của nước, của cây cỏ, của rừng, và rất có thể,
cả mùa xuân của con người.
Khi mùa xuân ánh sáng bừng lên sau một kì đông tuyết giá thì tất cả
những con người sống kề cạnh đất đai đều xao xuyến; mỗi người tự hỏi:

https://thuviensach.vn

mùa xuân năm nay sẽ ra sao, - và mỗi mùa xuân năm mới đến đều khác với
năm đã qua, sẽ không bao giờ có một mùa xuân nào giống y như những mùa
xuân khác.
Năm nay, mùa xuân ánh sáng thật tràn trề, mắt gần như không thể chịu
được ánh chói chang của tuyết, khắp nơi mọi người nói:
- Thế là mùa xuân đã về!
Mỗi khi bắt đầu một chuyến đi xa bằng xe trượt tuyết ngựa kéo, mọi
người đều sợ nhỡ phải bỏ xe lại ở đâu đó và dắt ngựa về.
Vâng, không bao giờ một mùa xuân mới lại giống mùa xuân đã qua, và
nhờ vậy mà cuộc sống trở nên thú vị biết bao - với nỗi lòng khấp khởi chờ
đợi một điều gì đó mới mẻ ở năm đang tới.

Khởi đầu mùa xuân ánh sáng
Buổi sáng âm hai mươi độ, còn đến giữa trưa, băng từ mái nhà tan thành
nước nhỏ xuống từng giọt. Cái ngày hôm ấy suốt từ sáng cho đến đêm cứ
rực rỡ, ngời ngời hệt như pha lê vậy. Những cây vân sam phủ tuyết tựa như
làm bằng thạch cao, cả ngày thay đổi liên tục từ màu hồng sang xanh lơ.
Một mảnh liềm trăng nhợt nhạt treo lơ lửng trên nền trời, còn bên dưới, dọc
theo đường chân trời là các dải màu lung linh đủ sắc.
Trong cái ngày đầu tiên này của mùa xuân ánh sáng, tất cả đều thật tuyệt
vời, và hôm đó chúng tôi đã cùng nhau đi săn. Mặc dù trời rét đậm, những
chú thỏ vẫn nằm phơi mình bên nhau, và không phải trong đầm lầy như
chúng thường làm vậy mỗi khi gặp ngày băng giá mà ở trên đồng, trong các
lùm cây bụi và trên các mô đất ven rừng.

Con mắt hồng ngọc

https://thuviensach.vn

Một sự yên ắng đầy rét mướt. Trời đã về chiều. Những bụi cây của cánh
rừng hãy còn trụi lá trở nên tối sẫm, dường như chính khu rừng đang gom
những suy tư của mình lại để đi vào đêm. Qua màn tối giăng giữa những
lùm cây, trông mặt trời hệt như một con mắt bằng hồng ngọc; nhìn qua các
bụi cây, con mắt đỏ này không to hơn mắt người là mấy.

Băng giá mùa xuân
Băng giá và bão táp phương Bắc đêm nay đã xen vào công việc của mặt
trời đến mức làm mọi chuyện rối tung hết lên, thậm chí cả những cây đồng
thảo xanh cũng phủ kín một lớp tuyết trong như pha lê và gẫy giòn trong tay,
có vẻ ngay đến mặt trời sáng nay cũng cảm thấy xấu hổ khi thức dậy trong
tình cảnh tệ hại như vậy.
Không dễ dàng để cứu vãn được mọi thứ nhưng về mùa xuân thì mặt trời
không thể bị bẽ bàng, và mới tám giờ sáng những con ong bụng kiếm đã bắt
đầu nhảy nhót trong vũng nước ven đường lộ ra dưới ánh nắng ấm.

Những bóng râm xanh
Sự tĩnh lặng đầy rét mướt và tươi sáng lại hồi sinh. Tuyết mịn rơi từ hôm
qua giờ trông như một lớp phấn ánh lên lấp lánh trên nền băng cứng. Mặt
băng không bị sụt lở chỗ nào và ở ngoài cánh đồng dưới ánh nắng nó còn
rắn chắc hơn là ở trong bóng râm. Từng bụi ngưu bàng, ngải cứu già, từng
cọng cỏ, ngọn rau đều soi vào lớp tuyết mịn lấp lánh này tựa như vào một
tấm gương, thấy mình xanh biếc và đẹp tuyệt vời.

https://thuviensach.vn

Mùa xuân chậm rãi
Đêm qua trời không rét giá. Ngày sang mang sắc xám nhưng không ấm.
Mùa xuân tất nhiên là đang tới: trong đầm lầy băng vẫn còn chưa tan hết
nhưng những con ếch đã tỉnh giấc cất tiếng oàm oạp khe khẽ. Âm thanh đó
nghe như trên con đường lớn có hàng trăm chiếc xe ngựa từ xa lăn bánh đến.
Vụ cày đang diễn ra. Những dúm tuyết cuối cùng đã tan. Nhưng không có
hơi ấm hầm hập bốc lên từ mặt đất, không có sự ấm cúng nơi bờ nước.
Chúng tôi cảm thấy bước đi của mùa xuân thật chậm mặc dù xuân năm nay
vẫn là đến sớm. Cảm giác thiếu ấm cúng đó có lẽ là vì mùa đông vừa qua
không có tuyết mà tuyết mới rơi gần đây, và bây giờ mặt đất phơi ra quá
sớm đang bị lạnh cóng không đúng mùa. Cây dẻ đã đơm hoa nhưng vẫn
chưa rắc phấn, một con chim non bay vướng vào chùm hoa nhưng không có
khói phấn bay lên. Từ dưới tuyết lớp lá mục lộ ra, bị lèn chặt cứng và xám
xịt.
Ngày hôm qua, một con chim dẽ giun chọc mỏ vào đám lá mục kiếm mồi,
đúng lúc đó chúng tôi đến gần và nó đành phải bay lên không kịp rũ lớp bụi
lá liễu hoàn diệp già vương trên mỏ. Tôi đã kịp bắn hạ chú chim, và chúng
tôi đếm được trên mỏ của nó dính mười chiếc lá liễu hoàn diệp già.

Con đường cuối tháng ba
Ban ngày, tất cả chim chóc mùa xuân đều bay ra con đường xuân kiếm
mồi; ban đêm, để không bị lút ngập đến tai trong tuyết, thú rừng cũng đi lại
trên con đường ấy. Và sẽ còn một thời gian dài nữa con người vẫn phải đi lại
bằng xe trượt trên con đường màu hung vì lớp phân rải dày để ngăn không
cho băng tan.
Con đường dần dần biến thành chiếc đập ngăn những dòng suối nhỏ mùa
xuân đang đổ dồn về phía nó. Một người đàn ông cùng chú bé con đi trên xe

https://thuviensach.vn

trượt tuyết lúc các dòng suối ở một bên đường dồn hợp lại thành cả một cái
hồ. Nước ép mỗi lúc mỗi mạnh lên con đập, và khi thêm dòng suối mới đổ
về, con đập không trụ nổi đã vỡ ra, một dòng nước ào ạt chảy cắt ngang con
đường của người đàn ông cùng chú bé con đi xe trượt tuyết.

Mặt đất đã hiện ra
Đã ba ngày trời ngơi rét và sương mù vô hình gặm dần mặt tuyết. Petia
nói:
- Bố ơi, ra đây, xem kìa, nghe kìa, chim sẻ đầu vàng hót hay quá!
Tôi bước ra và lắng nghe - quả là hay thật. Một làn gió nhẹ thoảng qua dịu
dàng. Con đường như vồng lên hung hung đỏ.
Hình như có ai đó chạy đuổi theo mùa xuân rất lâu cuối cùng đã đuổi kịp
và khẽ chạm vào nó; còn mùa xuân thì dừng lại như chợt suy tư một điều
gì… Từ bốn phía tiếng gà râm ran gáy. Những cánh rừng xanh thẫm bắt đầu
hiện ra phía sau màn sương.
Petia chăm chú nhìn vào màn sương đang loãng dần và chợt thấy một cái
gì đấy đen thẫm trên đồng, kêu to:
- Xem kìa, mặt đất đã hiện ra!
Petia chạy vụt vào nhà và tôi nghe nó kêu toáng lên trong đó:
- Leva ơi, ra nhanh mà xem, mặt đất đã hiện ra!
Cả mẹ chúng cũng không đừng được, bước ra, đưa bàn tay che mắt khỏi
ánh nắng chói, hỏi:
- Mặt đất hiện ra ở đâu?
Petia chạy lên trước đưa tay chỉ về phía mặt tuyết xa xa, trông nó giống
hệt như Columbo đang đứng trên mặt biển, và nhắc đi nhắc lại:
- Mặt đất kìa, mặt đất!

https://thuviensach.vn

Dòng suối mùa xuân
Tôi nghe thấy tiếng nước nơi bãi chim dẽ gọi mái. Trên đồng cỏ trũng nước
chảy lặng lẽ, chỉ những lúc các luồng nước gặp nhau thì mới nghe có tiếng
nước vỗ. Và trong khi lắng nghe, trong khi chờ đợi tiếng nước vỗ tiếp theo
tôi tự hỏi mình không biết nó từ đâu ra? Có thể ở nơi lớp tuyết bên trên chưa
tan, những dòng suối nhỏ từ dưới đó chảy ra thỉnh thoảng làm tuyết lở, và sự
kiện này trong đời sống của dòng suối ở đây được lưu truyền như sự đụng
độ của các luồng nước, có thể là như vậy. Có chuyện gì mà không có thể!
Bởi vì nếu đi sâu tìm hiểu cuộc sống của một dòng suối mùa xuân thì ta mới
thấy rằng có lẽ chỉ có thể hiểu nó một cách toàn vẹn khi nhận thức được
cuộc sống vũ trụ thông qua trải nghiệm của chính bản thân mình.

Những dòng suối đầu tiên
Nghe như có tiếng chim cất cánh nhẹ nhàng cùng tiếng gù rì rầm của loài
bồ câu, tôi liền lao tới chỗ con chó để kiểm tra xem có phải là chim dẽ giun
đã bay về. Nhưng con chó Kenta vẫn bình thản chạy. Tôi quay lại ngắm

https://thuviensach.vn

dòng nước lũ và khi bước đi lại nghe thấy chính tiếng bồ câu gù rì rầm ấy,
càng lúc càng rõ.
Cuối cùng, tôi cũng đoán ra là mình phải ngừng chân bước khi nghe thấy
âm thanh đó. Rồi dần dần tiếng rì rầm trở nên liên tục và tôi hiểu rằng ở đâu
đấy dưới lớp tuyết có một con suối nhỏ nhất đang hát. Tôi mê giọng hát ấy
đến nỗi bắt đầu rảo bước nhanh hơn để được nghe cả những dòng suối khác,
và ngạc nhiên khi thấy mình phân biệt được những con suối khác nhau qua
giọng của chúng như những sinh vật sống.

Băng giá tháng Năm
Mọi thứ đều hứa hẹn sẽ có đêm rét dữ. Vào một giờ khuya dưới ánh trăng
tôi đi vào cánh rừng sồi, nơi có rất nhiều chim nhỏ và hoa đầu mùa. Tôi gọi
cái góc rừng này là xứ sở của những chú chim nhỏ và những bông hoa màu
tím hoa cà.
Chẳng bao lâu, nơi chân trời Tây bình minh ló rạng và ánh sáng lan dần
sang phía Đông, dường như ở phía dưới, sau đường chân trời không nhìn
thấy được ánh bình minh buổi sáng đang níu lấy ánh hoàng hôn buổi chiều
và kéo về phía mình. Tôi bước đi rất nhanh, người ấm lên đến mức không
nhận thấy giá rét ác liệt tác động đến cây cỏ và những bông hoa đầu mùa
như thế nào. Khi trời đã sáng hẳn và cơn giá buốt đến lúc dữ dội nhất, tôi
cầm lấy một bông hoa màu tím hoa cà và muốn sưởi nó trong lòng bàn tay
ấm áp, nhưng bông hoa đã cứng giòn và gẫy vụn trên tay.

Bướm lưu huỳnh
Bướm lưu huỳnh, một con bướm màu vàng đậu trên cành việt quất khép
đôi cánh lại như một chiếc lá: khi chưa được mặt trời sưởi ấm nó sẽ chưa
bay và cũng không thể bay được, thậm chí nó còn không muốn tránh những
ngón tay của tôi đang vươn về phía nó.

https://thuviensach.vn

Băng chết
Liệu đã có ai từng nhìn thấy băng chết trên đồng cỏ dưới ánh mặt trời ra
sao chưa nhỉ?
Ngày hôm qua, ở đây vẫn là một con suối trù phú: có thể thấy điều đó qua
số rác mà nó để lại trên lớp cỏ. Khuya về trời ấm áp, và chỉ qua một đêm
con suối đã kịp mang hầu như trọn vẹn nước của mình nhập vào dòng lũ lớn.
Đến gần sáng, trời trở nên rét dữ và biến số nước cuối cùng còn sót lại của
con suối thành những bức tranh thêu bằng băng trải trên đồng cỏ. Rồi mặt
trời lên đã nhanh chóng xé nát tất cả những bức tranh thêu đó, và từng hạt,
từng hạt băng lần lượt theo nhau chết, rơi lên mặt đất như những giọt vàng.

Biểu kế thiên nhiên
Trời lúc mưa lúc nắng. Tôi chụp ảnh dòng suối của mình, và khi bị nước
thấm ướt chân, theo thói quen dạo mùa đông tôi định ngồi xuống một ụ tổ
kiến để nghỉ thì nhận thấy kiến đã bò ra ngoài tổ, chúng nằm kề nhau đông

https://thuviensach.vn

đặc con nọ sát con kia và chờ đợi một điều gì đó, hay là chúng đang dưỡng
sức trước khi bắt đầu công việc?
Thế mà cách đây mấy ngày, trước trận rét dữ dội trời cũng đã rất ấm, và
lúc ấy chúng tôi lấy làm lạ tại sao không thấy kiến, tại sao bạch dương còn
chưa lên nhựa. Sau đó ban đêm trời giá rét xuống tới âm mười tám độ, và
bây giờ thì chúng tôi mới hiểu ra: cả bạch dương cả kiến khi ấy đều biết
rằng trời sẽ còn rét đậm, và chúng nhận biết điều này qua mặt đất lạnh như
băng. Còn bây giờ, đất đã tan giá và bạch dương cũng bắt đầu lên nhựa…

Dòng suối muộn màng
Rừng ấm áp. Cỏ lên xanh - trông thật rực rỡ giữa những lùm cây bụi xám
xịt! Những lối nhỏ trong rừng mới tuyệt làm sao! Ôi mơ màng, tĩnh lặng!
Chim cúc cu bắt đầu cất giọng từ mùng một tháng Năm giờ đây đã trở nên
dạn dĩ. Gà lôi kêu lóc nhóc cả khi ráng chiều buông. Những chấm sao như
vô vàn mấu liễu nhỏ bé nở ra trên tầng mây trong suốt. Bạch dương ánh lên
trong bóng tối. Cây nấm nhăn mọc lên rất nhanh. Liễu hoàn diệp vung vãi
những đám hạt hình sâu kèn. Một dòng suối xuân muộn màng chưa kịp rút
hết nước bây giờ len lỏi giữa đám cỏ xanh, và những giọt nhựa từ cành bạch
dương gãy rỏ xuống hòa vào dòng suối.

Mùa xuân của nước
Tuyết vẫn còn đọng dày nhưng tơi xốp đến nỗi thỏ cũng thụt chân xuống
tận đất và cày bụng lên mặt tuyết.
Chim chóc đã bỏ mặt đường để bay đi kiếm mồi ở ngoài cánh đồng, tìm
đến những nơi mặt đất lộ ra đen thẫm.
Trong mưa, hàng bạch dương như xõa tóc khóc dài vui sướng, những giọt
nước lấp lánh bay xuống dưới và tắt lịm trong tuyết, vì thế tuyết dần dần trở
nên mịn xốp.

https://thuviensach.vn

Trên mặt đường sót lại những mảng băng giòn cuối cùng - người ta gọi đó
là những mảnh pha lê. Và lòng suối bằng băng nơi trước đây dòng nước
chảy qua cũng bị bào mòn và trở nên mềm nhão: một chú thỏ hồi đêm chạy
qua phía bên kia đã để lại dấu chân trên đó.

Dòng suối và con đường
Con đường mòn khô ráo cạnh khu rừng thông đã tan băng và kề bên là một
dòng suối nhỏ đang rì rào chảy; cứ như thế dọc bìa rừng, dưới ánh nắng gay
gắt, dòng suối và con đường song song chạy hút về xa, còn trên triền phía

https://thuviensach.vn

Bắc bên kia dòng suối giữa những cây lá kim là tuyết trắng trinh nguyên của
rừng taiga Sibiri ngút mắt.

Giọt sáng
Nắng và gió. Ánh sáng mùa xuân. Chim sẻ ngô và chim mỏ tréo hát giọng
hợp hôn. Từ dưới thanh trượt những mảnh băng tuyết bắn ra như thuỷ tinh
kêu lanh canh. Trên nền rừng vân sam sẫm màu, đám cây bạch dương non
dưới những tia mặt trời ngả sang màu hồng. Nắng chiếu trên mái nhà bằng
tôn tạo nên một cái gì đấy tựa như núi băng nhỏ; từ đó, hệt như từ núi băng
thực sự, nước tan chảy xuống thành dòng và khối băng cứ thế dần dần thu
nhỏ lại. Dải tôn giữa khối băng và rìa mái nhà được sưởi ấm trở nên đen
thẫm mỗi lúc một rộng thêm. Dòng nước mỏng mảnh từ mái tôn ấm nắng
rơi xuống que băng lạnh treo trong bóng râm rét buốt dưới mép mái nhà;
chạm vào que băng những giọt nước liền đông cứng lại, và thế là trong buổi
sáng những que băng trở nên dày thêm ở phía trên. Khi mặt trời đi vòng qua
mái nhà chiếu thẳng vào que băng làm cho nó ấm lên thì dòng nước từ khối
băng trên mái nhà chảy dọc theo que băng bắt đầu rỏ những giọt vàng óng
xuống dưới. Và cảnh ấy diễn ra trên tất cả các mái nhà, cho đến tận chiều
khắp nơi trong thành phố giọt giọt vàng tuôn rơi không ngớt.
Trước khi trời tối rất lâu, trong bóng râm đã bắt đầu giá rét, và dù khối
băng trên mái nhà vẫn tiếp tục bị thu hẹp và suối nước vẫn chảy theo những
que băng, một vài giọt nước ở đầu mút của chúng bắt đầu đông lại trong
bóng râm, càng về chiều càng nhanh, càng nhiều. Đến tối thì những que
băng đã mọc dài ra. Sang ngày hôm sau trời lại nắng và khối băng lại sẽ co
nhỏ dần, và que băng sẽ dày thêm trong buổi sáng, buổi chiều lại dài ra: mỗi
ngày một dày hơn và dài thêm.

Cơn mưa dầm ấm áp

https://thuviensach.vn

Trên cây li pa những chồi non lớn dần đang xanh biếc lên trước cửa sổ
phòng tôi, và nơi mỗi chồi non đọng lại một giọt nước sáng lấp lánh, giọt
nước cũng to tựa chồi non. Theo nhánh cây mảnh dẻ, giọt nước lăn xuống,
chuyền từ chồi non này sang chồi non kia, nhập vào giọt nước ở một chồi
non khác và rơi xuống đất. Còn từ phía trên nữa ở nơi cao hơn, tựa như theo
lòng suối một dòng nước dày đặc vô hình chảy dọc lớp vỏ của một cành cây
to rồi tản thành những giọt bé nhỏ lăn theo các nhành cây con thế vào những
giọt nước đã rơi. Và cứ như vậy cả thân cây phủ đầy những giọt nước, và cả
cái cây cùng nhỏ giọt.
Một ngày rưỡi mưa rơi không ngớt. Con đường lớn trở nên lầy lội như bãi
tuyết mùa xuân. Tôi chụp ảnh con đường và chụp cả những cây thông non
như những thập giá nhỏ trĩu vô vàn giọt nước mưa to nặng bên cạnh con
đường: tôi để phần ngọn của cây thập giá không đọng nước vào trên nền
trời, còn phần phía dưới viền đầy những giọt nước lớn thì đặt lên nền rừng
cây sẫm màu, để cho những giọt nước sáng ánh lên trên nền tối.

Bài ca đầu tiên của nước
Buổi chiều, chúng tôi ra đồng để thử xem lũ gà thông có đáp lại tiếng huýt
sáo nhử mồi của chúng tôi không. Mùa xuân, chúng tôi không săn bắt chúng
mà chỉ để giải trí cho vui: thật thú vị khi nhìn những chú gà thông chạy theo
tiếng huýt gọi trên lớp tuyết dày, dừng lại vểnh đầu lắng nghe, rồi lại chạy
tiếp, nhiều khi chúng đến gần tới mức tưởng có thể đưa tay ra chộp được.
Quãng đường quay về khiến chúng tôi phải vất vả hơn: trời sắp tối tuy đã
lạnh thêm nhưng lớp tuyết trên bề mặt vẫn còn chưa đủ cứng nên chân cứ
thụt sâu xuống và khó khăn lắm mới rút lên được. Trong ráng chiều màu da
cam mang dáng vẻ khắc khổ và đông cứng như thủy tinh, các vũng nước
trong đầm lầy ánh lên như những ô cửa sổ hắt lửa. Chúng tôi rất muốn biết
có tiếng gà lôi gù đâu đây hay chỉ là do mình tưởng tượng ra. Dừng lại trên
một mô đất lớn đã tan băng, cả ba chúng tôi lặng im nghe ngóng.

https://thuviensach.vn

Nhả khói từ tẩu thuốc đang hút, tôi cảm thấy như có gió từ phía Bắc thổi
lại. Hướng tai lên phía đó, chúng tôi liền hiểu ra tất cả: đấy là ở phía dưới rất
gần chỗ chúng tôi đang đứng, làn nước tràn qua một cây cầu nhỏ và reo hát
giống hệt tiếng gà lôi.

Bài ca của nước
Mùa xuân của nước thường gom về những thanh âm thân thuộc và gần gũi
với nhau khiến bạn mãi vẫn không thể hiểu rằng đó là tiếng nước đang róc
rách hay tiếng tiếng gà lôi lóc bóc hoặc tiếng ếch nhái râm ran. Tất cả hợp
lại thành bài ca của nước, và nổi lên trên hết, hòa nhịp với tất cả, là tiếng gà
rừng gáy te te, tiếng dẽ giun thở khàn khàn và tiếng chim đầm lầy thầm thào
đầy bí mật hòa cùng tiếng nước: tất cả dàn đồng ca kì lạ của chim chóc đó
đều khởi nguồn từ bài ca của nước xuân.

Tiếng đàn thụ cầm
Những rễ cây dài mọc sát kề nhau buông lơ lửng bên dưới vòm mái tối om
của bờ đầm dốc đứng giờ đây đã biến thành những trụ băng cứ lớn thêm lên
mãi, lên mãi rồi cuối cùng chạm tới mặt đầm. Và khi ngọn gió xuân về, dù
chỉ là một cơn nhẹ thoảng, khiến mặt nước xao động và những con sóng nhỏ
chạm vào ngọn trụ băng dưới mái dốc làm chúng giao động, gõ vào nhau,
kêu lanh canh, và đó chính là âm thanh đầu tiên của mùa xuân - tiếng đàn
thụ cầm.

Bông hoa đầu mùa
Tôi ngỡ rằng có ngọn gió tình cờ lay động chiếc lá già, song đó lại là con
bướm đầu tiên vỗ cánh. Tôi nghĩ mình chợt hoa mắt ngẫu nhiên, mà hoá ra
bông hoa đầu mùa đã nở.

https://thuviensach.vn

Khởi đầu mùa xuân của nước
Không thể nói rằng tôi đã đi xa tới mức không nghe thấy âm thanh náo
động của thành phố, tất cả đều vẫn còn nghe rõ: cả tiếng còi tàu xe, cả
những tiếng gõ đập đủ loại, nhưng điều đó không quan trọng bởi rừng cây
có sự tĩnh lặng của riêng mình, một sự tĩnh lặng đầy ma lực và hoàn toàn thu
hút sự chú ý của tôi: tôi tuyệt nhiên không còn nghe thấy tiếng ồn ào của
thành phố nữa.
Tôi bước đi không cảm thấy mưa, mà đúng là trời đang mưa. Lần đầu
tiên, tôi nhận biết trời mưa là khi đến gần một cánh rừng bạch dương non:
cuộc gặp đầu tiên với nước trời làm nó nhuộm sang ánh hồng phơn phớt, và
những giọt nước lớn màu xám treo trên cành lá mới to làm sao, to như lá
liễu.

Tôi đến gần Cầu Đen, và hoá ra ở nơi này dòng suối vẫn còn chảy sâu
dưới các đụn tuyết, chỉ đây đó mới lộ ra một vài vũng nước. Vậy nên hôm
nay tôi là người chứng kiến sự khởi đầu sớm nhất mùa xuân của nước.

Con đường

https://thuviensach.vn

Đóng băng, mệt nhoài, nham nhở những vết móng guốc ngựa và càng xe
trượt, con đường được rải lớp phân dày hướng thẳng đến biển nước trong
veo; và từ đó, giữa không gian văn vắt không vết gợn, nó hiện lên cùng với
những đám mây xuân, đã được lột xác và đẹp tuyệt trần.

Ánh sáng của những giọt nước nhỏ
Ban đêm, từ rừng trở về thật vất vả, nhưng không nỗi mệt nhọc nào có thể
át nổi ý nghĩ hân hoan rằng hôm nay mình là người đã chứng kiến sự khởi
đầu của một mùa xuân rực rỡ đầy hoa nở và tiếng chim ca. Trong khu rừng
hãy còn trơ trụi, những khóm liễu sớm đâm lộc trông tựa như những ngọn
đèn chùm, như ước mộng, như ảo ảnh. Những cây nấm tai nhăn, những
chùm anh thảo, sen gió, dây dầu đắng, và sắc biếc tỏa ra từ những nụ chồi,
và ánh sáng của những giọt nước nhỏ lóng lánh trên khắp các nhành cây…

Trước lúc chiều buông
Giữa trưa, nhờ cơn gió nóng mà trời trở ấm, rồi khi chiều buông trên bãi
chim gọi mái một chu kì mới của mùa xuân đã được diễn khai. Gần như nhất
loạt, những khóm liễu đầu mùa bung nở, chim sáo cất giọng hót lảnh lót, lũ
ếch khiến mặt nước đầm gợn sóng lao xao, và thinh không hoàng hôn tràn
ngập muôn vẻ giọng của chúng. Đám chuột chù đuổi nhau trước lúc đêm về,
và trong môi trường quen thuộc của mình dưới lớp lá hoàn diệp liễu, chúng
trở nên bất khả xâm phạm đối với chúng tôi, giống như cá ở dưới nước vậy.

Mùa ong rời tổ
Có nhiều khi, những tấm băng xanh xám đang tan ra trên thảo nguyên sót
lại sang ngày trông giống những mảnh vỡ của phiến trăng nhợt nhạt dưới
ánh nắng ban mai.

https://thuviensach.vn

Một con chim săn mồi to lớn vừa từ phương Nam di cư về lao thẳng đến
phía tôi, và khi đã nhìn ra tôi là ai nó đột ngột bay vòng trở lại.
Những con chim ác là nghe thấy tiếng lạo xạo của băng dưới chân tôi liền
lo lắng đáp lại trong rừng sâu. Nhưng khi chính lớp băng cũng tự mình vỡ ra
kêu răng rắc dưới nắng thì trong rừng sâu bầy ác là hiểu điều này và không
đáp lại tiếng kêu răng rắc đó.
Đám bồ câu rừng bắt đầu gù ríu rít.
Có lẽ, đã đến mùa đưa bầy ong rời tổ kiếm ăn.

Lớp tuyết cứng
Lại một ngày rực rỡ với cái giá rét đượm nắng, những dòng suối chảy theo
các vệt bánh xe trên đường, và giờ khắc nóng nhất của ngày trên các đụn
tuyết trong khu rừng ngập tuyết…
Mặc tuyết ngập đến tận bụng, tôi lặn lội đi ra khoảng rừng thưa, nơi dòng
suối yêu dấu của tôi chảy qua. Tôi tìm thấy một khoảng nước lộ ra từ dưới
tuyết cạnh những gốc bạch dương và chụp ảnh cảnh đó như là sự khởi đầu
mùa xuân của nước.

https://thuviensach.vn

Ban đêm giá rét dữ dội đến mức không phải chỗ nào lớp băng cứng bên
trên cũng sụt lở, nhưng nếu đã lở thì hãy coi chừng! Bây giờ, buổi sáng, có
thể đi theo lớp băng cứng vào sâu trong rừng, nhưng đến trưa, khi trời ấm
lên, bạn sẽ phải nán lại trong đó, không thể trở ra, chờ cơn giá rét ban đêm
đến lát cứng lại con đường.

Vụ xuân
Chỉ mấy ngày nữa - chừng đâu một tuần, - là thiên nhiên bắt đầu phủ đầy
hoa, cỏ, rêu xanh và những mầm non thanh mảnh lên toàn bộ khối rừng cũ
kĩ đến khó tin này. Thật cảm động khi mỗi năm hai lượt được ngắm nhìn
thiên nhiên cần mẫn trang điểm bộ khung chết, khô đét và vàng vọt của
mình: một bận vào mùa xuân bằng hoa và lá mới, lần khác vào mùa thu bằng tuyết.
Những cây dẻ và trăn cũng đang trổ hoa, những chùm hoa vàng óng của
chúng đến tận bây giờ vẫn rũ khói phấn mỗi lúc lũ chim chóc chạm vào,
nhưng mùa này không còn là thời kì rực rỡ của chúng nữa, - cái thời đó đã
qua rồi. Giờ đây những bông hoa sao xanh nhỏ đã lên ngôi, chúng khiến ta
kinh ngạc bởi sự đông đảo và vẻ đẹp của mình. Hiếm khi bắt gặp, nhưng
những dây dầu đắng cũng làm ta không khỏi ngỡ ngàng.
Băng đã tan trên con đường rừng, chỉ còn lại lớp phân, và dường như ngửi
thấy mùi ngai ngái của nó, vô số hạt từ những quả thông và vân sam tới tấp
đáp xuống mặt đường.

Khói hoa dẻ
Cột phong vũ biểu sụt xuống, nhưng thay cho trận mưa lành ấm áp là một
đợt gió lạnh ập đến. Dù vậy, mùa xuân vẫn tiếp tục về. Qua ngày hôm nay,
những bãi cỏ bắt đầu khoác lên mình màu xanh mướt, lúc đầu là ở hai bên
các con suối nhỏ, sau đó lan theo triền bờ phía Nam, ven những con đường,

https://thuviensach.vn

và đến chiều tối thì đã tỏa biếc khắp mặt đất. Những luống cày nhấp nhô
như sóng gợn trên cánh đồng trông thật đẹp - màu đất đen đang loang rộng
lẫn cùng màu xanh của cỏ bị cày lật lên. Chồi dã anh hôm nay đã biến thành
ngọn giáo xanh biếc. Những chùm hoa dẻ bắt đầu rũ phấn, và dưới mỗi con
chim chuyền cành chao liệng trên cây phỉ tử một làn khói nhẹ lại tỏa lan.

Nước mắt của niềm vui
Đêm qua, chúng tôi lên đường đến Teribrovo, một giờ khuya xuất phát đi
săn gà rừng, lội qua suốt cánh rừng dưới trời mưa tầm tã đến tận tám giờ
sáng mà chẳng kiếm được gì. Không có lấy một con chim lích rích. Trên
đường về tôi nhìn thấy cây liễu hoàn diệp mập căng những chồi non, - đó
chính là cái cây khi khuya tôi đi ngang qua đã tỏa ra một mùi hương thật
thơm trong bóng đêm rét mướt. Còn mưa thì cứ rơi cho đến tận sáng trời.
Và ban mai ảm đạm đã đến, và cánh rừng, đã được rửa sạch trong nước
mắt của niềm vui hay nỗi đau khổ, - ta sẽ không hiểu được. Nhưng bây giờ,
giọng hót của con chim nhỏ cũng nghe rõ qua cả những bức tường của ngôi
nhà, và nhờ đó chúng tôi hiểu rằng không phải nỗi đau khổ, mà là niềm vui
đang ngời ngời tỏa rạng trên những nhành bạch dương bên ngoài ô cửa sổ .

Những đêm sôi động
Khoảng ba hay bốn ngày trước đã diễn ra bước đi vĩ đại và cuối cùng trong
sự vận động của mùa xuân. Hơi ấm và những cơn mưa biến thiên nhiên của
chúng ta thành một vườn ươm, không khí vương hương nhựa lá thơm của
những cây dương non và liễu mềm đang trổ nụ. Những đêm sôi động ấm áp
đã thực sự bắt đầu. Thật thú vị khi từ độ cao những gì đạt được của một
ngày như vậy ngoảnh nhìn lại, và những ngày u ám phải trải qua là một sự
cần thiết để tạo nên những đêm sôi động tuyệt diệu này.

https://thuviensach.vn

Lông thỏ
Trong rừng rất hiếm khi gặp tuyết. Những sợi lông thỏ trắng muốt, bị đứt
rụng trong các trận quyết đấu vào kì thay lông mùa xuân, rải đầy nền đất
thẫm. Mùa đông vừa qua thỏ nhiều tới mức bạn có thể thấy khắp nơi dưới
lớp đệm lá liễu hoàn diệp xám lông thỏ trắng vương đầy.
Giữa các thân cây liễu hoàn diệp, cỏ đã lên xanh gập lóng rủ xuống lớp lá
liễu hoàn diệp lót nền chen lẫn những sợi rơm dài màu vàng tươi và những
chùm hoa hiệt thảo. Một con thỏ đang thay lông chạy ra con đường xanh đầu
tiên này, lông nó vẫn trắng nhưng chỉ còn từng mảng.

Sự vận động của mùa xuân
Sau các loài lá kim đến lượt liễu hoàn diệp vãi hạt, những hạt hình sâu kèn
của chúng rải khắp các khoảng rừng thưa. Tôi theo dõi những mầm non
xanh xuyên lên qua lớp rơm và cỏ khô năm ngoái. Tôi theo dõi những tấm
thảm xanh đang được đan dệt dần, và lũ côn trùng râm ran ngày một nhiều
hơn.

Bạch dương nảy lộc
Khi những cây bạch dương già kết hoa và những chùm hoa vàng óng che
khuất đám lá nhỏ tí xíu nhú tít trên cao, trên các cây non ở phía dưới khắp
nơi ta thấy những mầm lá xanh ngời bằng cỡ giọt mưa, nhưng dù vậy cả
cánh rừng vẫn mang màu xám hoặc màu sô-cô-la, - thì đúng lúc ấy ta bắt
gặp một cây dã anh và sửng sốt: trên nền xám, những chiếc lá của nó trông
mới to và rực rỡ làm sao! Những nụ hoa dã anh đã sẵn sàng bung nở. Chim
tu hú cất giọng ngọt ngào nhất. Họa mi học theo lấy điệu. Cây quỉ mẫu lúc
này trông cũng rất kiều diễm vì những cành đầy gai nhọn còn chưa mọc
dựng lên mà đang nằm xòe trên mặt đất thành một ngôi sao lớn tuyệt đẹp.

https://thuviensach....