MẸ

NGỮ
VĂN 6
CHÂN TRỜI SÁNG
TẠO

BÀI 10

NHIÊN

THIÊN

 

“Môi trường là nơi chúng ta gặp nhau, là nơi đem lại lợi ích
cho mọi người, là điều mà tất cả chúng ta đều chia sẻ”- Lady
Bird Johnson
“Trong mỗi bước đi cùng với thiên nhiên, chúng ta nhận được
nhiều hơn những gì ta tìm kiếm” – John Muir
– Albert Schweitzer
 

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG BÀI HỌC 10

MÚA
BÓNG
“MẸ
THIÊN
NHIÊN”

Em
rút ra
thông
điệp gì
sau
khi
xem
video
trên?

TIẾT 123, 124
TRI THỨC ĐỌC HIỂU VÀ VĂN BẢN 1: LỄ
CÚNG THẦN LÚA CỦA NGƯỜI CHƠ – RO
(Văn Quang – Văn
Tuyên)

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
Văn bản 1: LỄ CÚNG THẦN LÚA CỦA NGƯỜI CHƠ – RO
Hoạt động 1: Khởi động

(Văn Quang – Văn Tuyên)

HÌNH ẢNH CÁNH ĐỒNG LÚA

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
Văn bản 1: LỄ CÚNG THẦN LÚA CỦA NGƯỜI CHƠ – RO
Hoạt động 1: Khởi động

(Văn Quang – Văn Tuyên)

HÌNH ẢNH CÁNH ĐỒNG LÚA

1. Em hãy
sẻ cảm
sau khi
các bức
trên.

chia
xúc
xem
ảnh

2. Theo em, cây lúa
có vai trò như thế
nào đối với đời
sống của người Việt
Nam?

3. Em có biết lễ hội
nào về cây lúa
không? Hãy chia sẻ
với bạn một lễ hội
về cây lúa mà em
biết.

Văn bản 1: LỄ CÚNG THẦN LÚA CỦA NGƯỜI CHƠ – RO
(Văn Quang – Văn Tuyên)
1. Cảm xúc: thích thú trước vẻ đẹp của cánh đồng lúa, tự hào trước
vẻ đẹp quê hương.
2. Vai trò của cây lúa với đời sống người Việt Nam:
- Là cây lương thực chính, cung cấp lương thực cho người dân.
- Cây lúa còn có ý nghĩa lớn trong tiềm thức con người Việt Nam
gắn với truyền thống văn hoá của một quốc gia với nền sản xuất
nông nghiệp lâu đời từ xa xưa. Hạt lúa vẫn được coi là hạt ngọc
thực; có mặt trong truyền thuyết Bánh chưng bánh dầy, luôn là
nguyên liệu chính cho các món ăn truyền thống của người Việt (bánh
chưng, bánh dầy, phở,…)
- Gắn với các lễ hội văn hoá của người dân các dân tộc ở Việt Nam

Văn bản 1: LỄ CÚNG THẦN LÚA CỦA NGƯỜI CHƠ – RO
(Văn Quang – Văn Tuyên)
3. Một số lễ hội về cây lúa: Lễ rước
Thần Lúa ở hội Trò Trám (huyện Lâm
Thao, Phú Thọ); Lễ cơm mới (xế xự hú)
người Hà Nhì ở Lai Châu; đồng bào
H'rê ở làng Vi Ô Lắc tổ chức nhiều nghi
lễ liên quan đến việc trồng cấy, thu
hoạch lúa như: lễ đón bầu nước thiêng,
gieo mạ, cấy lúa, thu hoạch lúa, đón lúa
về kho...

Văn bản 1: LỄ CÚNG THẦN LÚA CỦA NGƯỜI CHƠ – RO
(Văn Quang – Văn Tuyên)
I. Tri thức đọc hiểu
? Thế nào là văn bản thông tin? Thế nào là
văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện?
? Khi đọc văn bản thông tin, cần chú ý
những yếu tố nào về hình thức?

Văn bản 1: LỄ CÚNG THẦN LÚA CỦA NGƯỜI CHƠ – RO
(Văn Quang – Văn Tuyên)
I. Tri thức đọc hiểu
Văn bản thông tin là văn bản có mục đích
chuyền tải thông tin một cách tin cậy, xác thực.

1. Khái niệm

Văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện:
thuộc thể loại văn bản thông tin. Mục đích của
kiểu văn bản này là giới thiệu, thuyết minh về sự
kiện, giúp người đọc hình dung quá trình diễn
biến của sự kiện và các thông tin liên quan.

Văn bản 1: LỄ CÚNG THẦN LÚA CỦA NGƯỜI CHƠ – RO
(Văn Quang – Văn Tuyên)
I. Tri thức đọc hiểu
2. Những yếu tố hình thức của văn bản thông tin:
Sa-pô là đoạn văn
ngắn nằm ngay dưới
nhan đề văn bản
nhằm giới thiệu tóm
tắt nội dung bài viết
và tạo sự lôi cuốn
đối với người đọc.

Nhan đề là tên
của văn bản thể
hiện nội dung
chính của văn
bản.

Đề mục là tên của một
chương, mục, hoặc một phần
của văn bản. Đề mục giúp
cho bố cục văn bản mạch lạc
và dễ tiếp nhận. Dưới mỗi đề
mục là một hoặc một vài
đoạn văn tạo thành bộ phận
của toàn văn bản.

II. Trải nghiệm cùng văn bản
1.Đọc
2. Thể loại: Văn bản thông tin
3. Bố cục
Phần 1: Từ “ Lễ
cúng Thần
Lúa….nhà nhà
được no đủ”: Giới
thiệu chung về lễ
cúng Thần Lúa

Phần 2: “Tiếp theo
…Thật tưng bừng,
náo nhiệt!”: Diễn
biến của lễ cúng
Thần Lúa.

Phần 3: còn lại: Ý
nghĩa lễ cúng
Thần Lúa và cảm
nghĩ của người
viết

* Tác giả và xuất xứ
- Tác giả: Văn Quang – Văn Tuyên
- Xuất xứ: Trích bài viết “Lễ cúng
Thần Lúa Sa Yang Va của người
Chơ-rơ”, Báo ảnh Dân tộc và miền
núi, ngày 4/4/2007

III. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI
* THẢO LUẬN THEO CẶP

+ Đọc lại phần sa pô của văn
bản (đoạn văn in nghiêng
ngay sau nhan đề)
+ Cho biết tác dụng, ý nghĩa
của đoạn sa-pô này.

Các thông tin mà
sa-pô đề cập:
Giới thiệu người Chơro: Tên gọi khác (Đơro, Châu-ro); nới sinh
sống (Đồng Nai).

Giới thiệu chung về ý nghĩa của
lễ cúng Thần Lúa của người
Chơ-ro: Thể hiện mối giao hòa,
gắn bó giữa con người với thiên
nhiên, cùng ước mơ về cuộc
sống ấm no, hạnh phúc.

Tác dụng của sa- pô:

Tóm tắt nội dung chính của
văn bản: Nói tới lễ hội cúng
Thần Lúa của người Chơ-ro.

Thu hút người đọc, định
hướng cho người đọc về nội
dung văn bản.

1. Giới thiệu chung về lễ cúng Thần Lúa
Thời gian, mục đích, ý nghĩa của lễ cúng Thần Lúa
Thời gian:
Tổ
chức
hằng năm
từ ngày 15
– 30/03 âm
lịch, sau khi
thu hoạch.

Mục đích, ý
nghĩa: để tạ
ơn thần linh,
cầu xin mưa
thuận
gió
hoà,
được
mùa.

Đây là lễ hội truyền thống lớn nhất của người Chơ-ro, thể hiện khát vọng
ấm no, hạnh phúc của người Chơ-ro.

2. Diễn biến của lễ cúng Thần Lúa
PHIẾU HỌC TẬP:
Tìm hiểu diễn biến của lễ cúng Thần Lúa của người Chơ-ro
Các hoạt động chính của buổi lễ

TỔ
TỔ 1
TỔ 2
Nhiệm vụ tìm Trước lễ cúng Trong lễ cúng
hiểu

Các hoạt
động chính

TỔ 3
Sau lễ cúng

..................
.................
....................
...................... ...................... .........................
..
.

TỔ 4
Nhận xét
chung về lễ hội
cúng Thần Lúa
của người Chơro.

* Các hoạt động chính của buổi lễ:
Trước lễ - Chuẩn bị sẵn cây nêu.
cúng
- Người phụ nữ đi rước hồn lúa:
Thần Lúa Người phụ nữ lớn tuổi mang gùi
ra rẫy lúa vái thần linh rồi cắt bụi
lúa đem về để bàn thờ.
- Chuẩn bị lễ vật cúng: gà, heo,
rượu cần, các loại bánh (bánh
giầy mè đen, bánh tét), hoa quả.

* Các hoạt động chính của buổi lễ:
Trong lễ
- Thời gian: buổi trưa
cúng Thần - Nghi lễ: Già làng hoặc gia chủ đọc
Lúa
lời khấn (bày tỏ tấm lòng, cầu mong
thần linh phù hộ).
- Kết hợp lời khấn và nhạc đệm của
dàn cồng chiêng => tạo không khí
vừa thiêng liêng, vừa gắn bó giữa con
người và thần linh, thiên nhiên, vũ
trụ.

* Các hoạt động chính của buổi lễ:

Sau lễ
cúng
Thần
Lúa

* Nhận xét:

- Mọi người lên sàn dự tiệc
- Người phụ nữ lớn tuổi
nhất uống ly rượu đầu tiên.
- Vừa uống vừa nhảy múa
tưng bừng náo nhiệt.
Lễ hội cúng Thần Lúa của người Chơro được tổ chức vô cùng trang nghiêm,
thiêng liêng mà vẫn rất gần gũi, ấm áp.

* Trình tự triển khai thông tin: trình tự thời gian
? Qua việc tìm
hiểu về lễ hội, em
hiểu thêm gì về
mối quan hệ giữa
con người và thiên
nhiên?

Lễ hội cho thấy mối quan
hệ gắn bó mật thiết giữa
con người và thiên nhiên:
thiên nhiên giúp con
người duy trì sự sống và
con người luôn biết ơn
những món quà quý giá
mà thiên nhiên ban tặng.

3. Ý nghĩa lễ cúng Thần Lúa và cảm nghĩ của người viết
Là nét sinh hoạt văn hóa độc đáo,
góp phần làm phong phú di sản
văn hóa của cuộc sống.
Cảm nhận của người viết: Thấy rõ sự gắn bó
ân tình giữa con người với thiên nhiên, lòng
biết ơn của con người với những món quà quý
giá mà thiên nhiên ban tặng.

IV. Tổng kết

1. Nghệ thuật
Trình bày theo trình tự thời
gian cụ thể, chi tiết.
Kết hợp tường thuật với miêu
tả, biểu cảm, tự sự; kết hợp
với ngôn ngữ và hình ảnh.
Thông tin về sự kiện đảm bảo
chính xác, tin cậy.

2. Nội dung
Văn bản giới thiệu một nét sinh
hoạt văn hoá độc đáo người
Chơ- Ro, góp phần làm phong
phú di sản văn hoá dân tộc.
Cho thấy được tầm quan trọng,
sự gắn bó giữa thiên nhiên và
con người.

IV. Tổng kết
3. Cách đọc hiểu văn bản thông tin thuyết mình thuật lại một sự kiện
Chỉ ra sự kiện
được nêu trong
văn bản và
mục đích của
người viết văn
bản đó.

Nhận biết được
trật tự triển
khai nội dung
thông tin.

Nêu được đặc
điểm và tác
dụng của hình
thức trình bày
văn bản

Hiểu được sự liên
quan của vấn đề
nêu lên trong văn
bản đối với cuộc
sống cộng đồng và
cá nhân người đọc.

Luyện tập

Hãy chứng minh văn bản Lễ
cúng Thần Lúa của người Chơro là văn bản thuyết mình
thuật lại một sự kiện? 

Luyện tập
Văn bản Lễ cúng Thần Lúa của người Chơ-ro là
văn bản thuyết mình thuật lại một sự kiện vì:
 Nội dung của văn bản này hướng đến là giới
thiệu, thuyết minh về lễ cúng Thần Lúa của
đồng bào người Chơ-ro.
 Giúp người đọc hình dung được quá trình diễn
biến của tục lệ này.
 Hình thức: sự kiện được thuật lại theo trình tự
thời gian.

Vận dụng
Thực hiện các yêu cầu sau:

1. Qua tìm hiểu văn
bản, là một HS, em sẽ
làm gì để góp phần giữ
gìn, phát huy văn hoá
đặc sắc của dân tộc?

2. Tìm hiểu và giới thiệu
với cả lớp về một lễ hội
khác cũng thể hiện mối
quan hệ gắn bó giữa con
người và thiên nhiên.

Vận dụng
Câu 1
Mỗi cá nhân đặc biệt là học
sinh chúng ta phải tìm hiểu
những bản sắc văn hóa vốn
có của dân tộc, giữ gìn và
phát huy những giá trị đó
với bạn bè năm châu.

Tích cực lên kế hoạch tập thể để
tổ chức và tham gia nhiều hơn
những hoạt động để tuyên
truyền, mang đến nguồn tri
thức về bản sắc văn hóa dân tộc.

Học sinh cần phải đặt
trách nhiệm giữ gìn
bản sắc văn hóa dân
tộc lên hàng đầu.

Tích cực trau dồi hiểu biết
của mình về những giá trị
văn hóa tốt đẹp của nước
nhà.

Câu 2

Vận dụng
Lễ hội chùa Bà Đanh (Hà Nam) có tục thờ Tứ pháp, đó là Pháp Vân
(thần mây), Pháp Vũ (thần mưa), Pháp Phong (thần gió), Pháp Điện
(thần sét);

MỘT
SỐ
LỄ
HỘI

Lễ hội cầu mưa của đồng bào Khơ Mú huyện Mường
Ảng, tỉnh Điện Biên.
Lễ hội Kin Pang Then của đồng bào Thái trắng có tục té
nước diễn ra cuối phần lễ.
Tín ngưỡng thờ nước của đồng bào Thái đen được thể hiện
qua tục cúng thần sông trong lễ hội xên mường, xên bản

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

TiẾT 125, 126

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

I

TRẢI NGHIỆM CÙNG VĂN BẢN

1. Đọc
2. Thể loại: Văn bản thông tin

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

3. Bố cục: 3 phần

Phần 1: Từ đầu
… con người:
Giới thiệu sự
sống đa dạng,
phong phú trên
Trái Đất.

Phần 2: Nếu có
thể…
nhanh
chóng: Quá trình
tiến hoá của sự
sống trên Trái Đất
theo thời gian

Phần 3: Phần
còn lại: Những
thay đổi của Trái
đất ảnh hưởng
đến môi trường
sống.

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

4. Chủ đề: VB giới thiệu về quá
trình hình thành và nuôi dưỡng sự
sống hàng triệu năm của Trái Đất,
trong đó có sự sống của loài người.

II SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI
Tìm hiểu về đặc điểm nội dung của văn bản “Trái Đất – mẹ của muôn loài
Nhóm
Nhóm 1
Nội dung Phần 1: Từ đầu … con
tìm hiểu
người
Câu hỏi tìm Mặt trời tác động đến
hiểu
sự sống trên Trái Đất
như thế nào?

Nhóm 2
Phần 2: Nếu có
thể… nhanh chóng
Phân tích quá trình
hình thành và tiến
hoá của sự sống trên
Tìm những chi tiết cho Trái Đất bằng cách
biết Trái Đất là hành trả lời câu hỏi 2
tinh có sự sống đa (SGK/Tr 84).
dạng và phong phú.

Đáp án

……………….

……………..

Nhóm 3
Phần 3: Còn lại
Nêu tác động của những
thay đổi của Trái Đất (bên
trong hoặc bên ngoài) đến
sự sống của muôn loài?
Vai trò của Trái Đất- Mẹ
Thiên Nhiên đối với con
người và muôn loài?
……………

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

1. Đặc điểm nội dung của văn bản
a. Giới thiệu về Trái Đất – hành tinh xanh
Mặt Trời ảnh
hưởng đến sự
sống:

Cách Trái Đất 8 phút ánh
sáng (150 triệu km), là
tinh tú cho sự sống.
Cách thức: cung cấp ánh
sáng, nhiệt độ và năng
lượng

Trái Đất là hành tinh có sự
sống đa dạng và phong phú

Là nơi nương thân của con người
và muôn loài khác trong không
gian mênh mông của vũ trụ.

Trái Đất là hành tinh
duy nhất có sự sống.
3/4 bề mặt là nước, là hành
tinh duy nhất có màu xanh
biển.
Những thay đổi của nó khiến cho các
sinh vật thích nghi để sống sót, thúc đẩy
sự phát triển, tiến hóa muôn loài.

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

b. Quá trình hình thành, tiến hoá của sự sống trên Trái Đất
Mốc thời gian
Chi tiết
Cách nay 140 triệu năm Có vô số các loài tảo, bọt biển, rêu, nấm,
sâu, bọ, tôm, cua, nhìn hoa bướm, nghe
thấy tiếng chim, ong hay các loài khủng
long khổng lồ và các loài thằn lằn tiền sử.
Cách nay khoảng 6 triệu Tiền nhân của loài người xuất hiện.
năm
Cách nay khoảng 30 000 Người tinh khôn đầu tiên xuất hiện
đến 40 000 năm

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

b. Quá trình hình thành, tiến hoá của sự sống trên Trái Đất
 Sự sống trên Trái Đất phải trải
qua thời gian dài để các loài tiến
hoá, thích nghi, trong đó có con
người. Chính Trái Đất- Mẹ Thiên
Nhiên đã nuôi dưỡng sự sống
muôn loài trong suốt hành trình
tiến hoá dài và bền bỉ đó.

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

b. Quá trình hình thành, tiến hoá của sự sống trên Trái Đất

Bài học
rút ra:

Con người cần biết ơn Trái Đất đã
tạo sự sống cho chính loài người
và muôn loài.
Cần chung tay hành động bảo vệ
Trái Đất để bảo vệ ngôi nhà chung
của loài người và muôn loài.

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

c. Những ảnh hưởng của Trái Đất đến môi trường sống
 Tác động của những thay đổi của Trái đất: Sự thay đổi của Trái
Đất khiến cho nhiều loài sinh vật biến mất nhưng cũng khiến
cho nhiều loài thích nghi, tiến hóa và sinh sôi liên tục.
 Vai trò của Trái Đất trong hành trình tiến hoá của muôn loài:
 Trái Đất cho con người và muôn loài môi trường sống.
 Dù là con người hay bất kì hình thái sự sống nào đều được nuôi
dưỡng trong hàng triệu năm với sự bao dung và lòng kiên nhẫn.

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

 Cụm từ “Hành tinh xanh”: thể hiện thái độ yêu quý,
trân trọng những điều tốt đẹp mà trái đất ban tặng cho
con người

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

2. Đặc điểm hình thức của văn bản
Tìm hiểu về đặc điểm hình thức của văn bản “Trái Đất – Mẹ của muôn loài”

Nhóm tìm
hiểu

Nhóm 1

Nhóm 2
 
Sa-pô

Nhóm 3

Nội dung
Nhan đề
Các tiêu đề nhỏ
tìm hiểu
Câu hỏi tìm Nhan đề của VB Chỉ ra và nêu vai Các đề mục, số liệu
hiểu
giúp người đọc xác trò của sa-pô của trong văn bản có
định được điều gì? VB.
tác dụng gì?

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

2. Đặc điểm hình thức của văn bản
? Cách trình bày chữ viết
trong nhan đề, sapo và các đề
mục có gì khác với các đoạn
khác trong văn bản? Nêu tác
dụng của cách trình bày đó.

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

2. Đặc điểm hình thức của văn bản
a. Nhan đề: “Trái Đất- mẹ của muôn loài”

Mục đích của VB: cung
cấp thông tin về Trái
Đất và sự sống trên
Trái Đất như thế nào.

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

2. Đặc điểm hình thức của văn bản
b. Sa-pô: “Trái Đất – một
hành tinh trong Hệ Mặt
Trời là nơi sự sống đã
được đánh thức. Người
Mẹ Thiên Nhiên ấy đã
kiến tạo và nuôi dướng
sự sống trong hàng triệu
năm, trong đó có cả sự
sống của loài người”

Tác
dụng:

Thâu tóm, giới thiệu
nội dung của VB:
Giới thiệu, trình bày
về sự sống trên Trái
Đất và vai trò của Trái
Đất trong quá trình
nuôi dưỡng sự sống
của muôn loài

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

2. Đặc điểm hình thức của văn bản
c. Đề mục: VB có
2 đề mục nhỏ
được đánh số thứ
tự: 1. Trái Đất –
hành tinh xanh; 2.
Trái Đất nuôi
dưỡng muôn loài.

Tác dụng: báo
hiệu, nhận biết
thông tin chủ
yếu của từng
đoạn văn.

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

2. Đặc điểm hình thức của văn bản
* Nhận xét về cách trình bày chữ viết trong
nhan đề, sa-pô và các đề mục :
 Nhan đề được viết hoa,
in đậm
 Sapô là đoạn văn ngắn
được in chữ nghiêng
 Các đề mục được đánh
số và in đậm

Tác dụng của cách trình bày
này: Giúp người đọc hiểu dễ
dàng hơn theo từng phần,
logic hợp lí, chặt chẽ, tạo ấn
tượng cho người đọc.

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

2. Đặc điểm hình thức của văn bản
d. Số liệu:

Giúp người đọc hình
dung khoảng cách giữa
Mặt Trời và Trái Đất;
hiểu rõ hơn quá trình
hình thành, tiến hoá của
sự sống trên Trái Đất.

Các số liệu khiến cho
thông tin trong VB có
tính xác thực và độ
chính xác cao hơn.

VĂN BẢN 2: TRÁI ĐẤT – MẸ CỦA MUÔN LOÀI (Trịnh Xuân Thuận)

III. Tổng kết
Thông tin chính xác,
khoa học về Trái Đất.
Kết hợp chữ viết (chữ in
thường và chữ in đậm)
với số liệu để văn bản
thông tin sinh động

Trình tự trình bày
thông tin theo trình
tự thời gian.
1. Nghệ
thuật